Nasıl hesaplanır?
Önce her iki taraf için tutar ağırlıklı ortalama vade bulunur; gün sayıları aynı baz tarihten sayılır. Basit gün ortalaması kullanılmaz, çünkü büyük tutarlı tek bir fatura sapmayı tek başına belirleyebilir.
Örnek: alacak portföyünün ortalama vadesi 75 gün, borç portföyünün 45 gün → sapma +30 gün.
Sapmanın para karşılığı
Sapma bir gün sayısıdır; maliyeti açık tutarla ve bir yıllık oranla çarpılınca görünür. Açık pozisyon 1.000.000 TL ise, yıllık %40 varsayımıyla 30 günlük sapma 1.000.000 × 0,40 × 30 ÷ 365 = 32.876,71 TL eder. Bu tutar ya rotatif kredi faizi olarak bankaya, ya da kaçırılan peşin iskontosu olarak tedarikçiye ödenir; görünmez ama kesindir.
Sapma neden büyür?
Satışta uzun vadeli çek kabul edip alışta peşin ya da kısa vade çalışmak, büyük müşterilerin vadeyi tek taraflı uzatması ve tahsilat takibinin gevşemesi sapmayı büyütür. Sezonluk işlerde sapma yılın bir bölümünde pozitif, diğerinde negatif olabilir; bu yüzden aylık ölçülür ve nakit akış tablosuyla birlikte okunur.
Ölçüm sırası: önce alacak listesi (müşteri çekleri, açık faturalar) ve borç listesi (tedarikçi faturaları, verilen çekler) aynı baz tarihe göre çıkarılır; sonra her listenin ağırlıklı ortalama vadesi bulunur; fark gün olarak yazılır ve o ayki açık tutarla çarpılıp para karşılığı hesaplanır. Üç ay üst üste artan sapma, tahsilat politikasının değil satış vadesinin sorunu olduğuna işarettir.
Sık sorulanlar
Vade sapması pozitif çıkarsa ne demektir? Alacaklarınızı borçlarınızdan daha geç tahsil ediyorsunuz demektir; aradaki gün kadar işletme sermayesini kendiniz finanse edersiniz. Örnekte +30 gün, 1.000.000 TL'lik açık için yıllık %40 varsayımıyla 32.876,71 TL'ye mal olur.
Vade sapması nasıl kapatılır? Alacak vadesini kısaltarak (peşin iskontosu, çek yerine havale), borç vadesini uzatarak (tedarikçiyle vade pazarlığı) ya da aradaki günü en ucuz krediyle köprüleyerek. Hangisinin ucuz olduğu, sapmanın para karşılığı ile kredi maliyetinin karşılaştırılmasıyla bulunur.
Negatif vade sapması iyi midir? Nakit açısından evet: borcu ödemeden önce alacağı tahsil ediyorsunuz. Ancak tedarikçiye uzun vade dayatmanın fiyatı genellikle alış fiyatına gizlenmiş vade farkıdır; sapma tek başına değil, alış fiyatıyla birlikte değerlendirilir.
İki tarafın kalemlerini girin; ortalama vadeler, gün farkı ve para karşılığı anında hesaplanır — ücretsiz, üyelik gerekmez.
Vade Sapması Hesaplama → Ortalama Vade Hesaplama →İlgili terimler
- Ortalama Vade — sapmanın iki bileşeni.
- Vade Farkı — sapmanın satış fiyatındaki karşılığı.
- Nakit Akış Tablosu — sapmanın aylık tabloda görünen yüzü.
Forumda tartışılıyor
- Müşteriler ortalama 9 gün geç ödüyorsa bunun aylık faturası 2.201 tl
- Tahsilatı 5 gün öne çekmek 1.000.000 tl'de 7.438 tl demek
Tüm terimler için Finans Sözlüğü sayfasına bakabilirsiniz.