Çek İskontosu: Net Ele Geçen Tutar Nasıl Bulunur?

mmgcreativity24 Ağustos 2026 · Ekip Yazısı

Elinizde 90 gün sonra tahsil edilecek 100.000 TL'lik bir müşteri çeki var; ama maaşlar, kira ve tedarikçi ödemeleri bugün kapıda. Çek iskontosu (halk arasında "çek kırdırma") tam bu anın aracıdır: vadeli çeki bankaya devredersiniz, banka vadeye kalan günün faizini, komisyonunu ve vergisini düşer, kalan tutarı bugün hesabınıza geçer. Yani gelecekteki alacağınızı bugüne çekersiniz — ama bir bedel karşılığında. Bu yazıda o bedelin nasıl hesaplandığını ve "net ele geçen" tutarı nasıl bulacağınızı adım adım gösteriyoruz.

İskontonun Mantığı

Banka size çekin üzerinde yazan (nominal) tutarı ödemez; çünkü o parayı ancak vade günü tahsil edecektir. Aradaki süre boyunca parayı size peşin kullandırmış olur ve bunun karşılığında iskonto faizi alır. Faiz, çekin nominal tutarı üzerinden, vadeye kalan gün sayısı kadar işletilir. Üzerine işlem başına bir komisyon ve devletin aldığı BSMV eklenir. Vade ne kadar uzaksa kesinti o kadar büyür: 30 günlük çekle 120 günlük çekin maliyeti arasında ciddi fark vardır.

Formül

Net ele geçen tutar dört kalemden oluşur:

Buradaki kritik ayrıntı BSMV'nin matrahıdır: %5'lik vergi yalnız faiz üzerinden değil, faiz + komisyon toplamı üzerinden hesaplanır. Komisyonu unutup sadece faizin vergisini hesaplayanlar, ekstrede beklediklerinden daha büyük bir kesintiyle karşılaşır. Gün hesabında yaygın uygulama ACT/365'tir; bazı bankalar 360 kullanır, sözleşmenizi kontrol edin.

Sayısal Örnek: 100.000 TL'lik Çek, 90 Gün, Yıllık %45

Vadesine 90 gün kalan 100.000 TL'lik bir çeki, yıllık %45 iskonto oranı ve 1.000 TL işlem komisyonuyla kırdırdığınızı varsayalım:

Yani 100.000 TL'lik çek için bugün hesabınıza geçen tutar 87.299,32 TL; toplam kesinti 12.700,68 TL'dir. Bu, 90 günlük dönem için nominal tutarın yaklaşık %12,7'sine denk gelir — vadeyi kısalttıkça bu yük doğrusal olarak azalır. Karar verirken "yıllık %45" ifadesine değil, kendi çekiniz ve kendi vadeniz için hesaplanan bu net rakama bakın.

Ne Zaman Mantıklı?

• Acil ve kesin bir nakit ihtiyacı varsa: maaş, vergi, SGK ya da kaçırılmaması gereken bir peşin alım fırsatı, iskonto maliyetini haklı çıkarabilir.
• İskonto maliyeti alternatiften ucuzsa: rotatif kredinizin (KMH) efektif maliyeti %55'e geliyorsa, %45'le çek kırdırmak daha ucuz olabilir — ikisini aynı formatta hesaplayıp kıyaslayın.
• Peşin alım iskontosu yakalanacaksa: tedarikçi peşin ödemeye %5 indirim veriyorsa ve 90 günlük iskonto maliyetiniz %12,7 ise hesap tutmaz; ama 30 günlük çekte maliyet ~%4,9'a düşer ve indirim kârlı hale gelebilir.
• Mantıklı olmadığı durum: acil ihtiyaç yokken alışkanlıkla her çeki kırdırmak, vade boyunca kazanılacak faizi bankaya devretmek demektir.

Dikkat Edilecekler

• Cayılabilir (rücu) şartı: çek karşılıksız çıkarsa banka parayı sizden geri ister. İskonto, çekin tahsil riskini ortadan kaldırmaz; keşidecinin sağlamlığı sizin sorununuz olmaya devam eder.
• Komisyonun türü: bazı bankalar sabit tutar, bazıları nominal üzerinden binde oran uygular; küçük çeklerde sabit komisyon oransal olarak çok ağır kesebilir.
• Gün bazı ve valör: 360/365 farkını ve paranın hesabınıza hangi gün geçtiğini sorun; bir günlük valör bile maliyeti değiştirir.
• Birden fazla bankadan teklif alın: iskonto oranı ve komisyon pazarlığa açıktır; aynı çek için net ele geçen tutarı yan yana koyup karşılaştırın.